World underdogs take the lead from CNN

By Kevin Voigt and Annalyn Censky, CNNNovember 10, 2010: 11:46 AM ET

NEW YORK (CNNMoney.com) -- Changes in the global pecking order are coming.
As western nations face stunted economic growth and years of painful budget-slashing ahead, developing nations like China, Brazil, India and Russia are slowly moving up on the world stage.

The United States is struggling to hit 2.7% growth for the year, while emerging economies, which also include smaller countries mostly in Asia and Latin America, are collectively on track for 7.1% growth for the year.

On a trip to Asia this week, President Obama reaffirmed India's increasing importance as a global trading partner, signing $10 billion in contracts for U.S. exports. And when world leaders meet in South Korea for the G-20 summit this week, Europe will give up a few IMF seats to emerging nations to reflect their expanding global influence.

China has already surpassed Japan to become the world's second largest economy, and could overtake the United States for the no. 1 position in 10 to 15 years. If that happens, it will mark the first change in the leadership position, since the U.S. overtook Great Britain in 1894.

So where did these countries get it right while western superpowers got it so wrong?

How they got here

Unlike the U.S. and Europe, banks and governments in emerging countries didn't take on much risk leading up to the recession, and had a huge savings stash.

This was a lesson they had learned after getting socked by financial crises in the 1990s, said Garry Evans, global equity strategist for HSBC, based in Hong Kong. By the time the recession hit in 2007, many of the emerging countries were well-positioned to withstand another shock.
For example, after a massive financial meltdown in 1997, Asian countries were bailed out by the IMF. As a condition, they were forced to adopt strict regulations. To avoid similar medicine in the future, those countries buckled down, Evans said.
"It's a bit like if you bully a kid at school, the kid is going to learn martial arts and keep a stock of knives hidden in the closet so he can come out fighting the next time," Evans said. "There's a bit of that mentality in Asia."
After decades of hyperinflation and a currency crisis in the late 1990s, Brazil, too, had implemented conservative monetary and fiscal policies that shielded it from the worst of the recent financial crisis.
So while U.S. banks lost billions as their investments in mortgages and complex securities went belly-up, banks in developing nations were sitting on a comfortable cushion of cash and more conservative investments.

Growing too fast?

While it might sound like a win for the global economy, rapid growth in emerging markets is not without risks.

For example, export-dependent nations like China are running huge trade surpluses at the expense of trading partners like the U.S., igniting tensions around the world and sparking fears of global trade wars.

And growing too fast can pose other dangers too. For example, China's overheating real estate market is a looming danger, as breakneck growth -- on track for 10.5% in 2010 -- has pushed property prices sky high. A bursting real estate bubble in China could bring on another economic meltdown that could spread to the rest of the world.

Chak Wong, a finance professor at Chinese University of Hong Kong, likens the hurdling Chinese economy to the movie "Speed," the 1994 thriller where a bus is detonated to explode if it slows below 50 miles per hour.
"China more or less is like that ... they would like to stop it, but it's really difficult to stop it without causing major damage," Wong said. "The really difficult part is how to engineer a soft landing."

Kicking the 'third world' stigma

Even if China does become the world's largest economy, its population is roughly 4.5 times bigger than that of the U.S., making it difficult for China to catch up to the American standard of living, said Jay Bryson, global economist with Wells Fargo.
"It's only a matter of time before they catch us. Sooner or later India will probably catch us as well," Bryson said. "But, when that day comes, they will still be very, very dirt poor economies. The average Chinese citizen will be 25% as well-off as the average American citizen."
Still, many say the U.S. should not fear emerging markets, led by China, taking on a larger leadership role in the world. In some respects it may just be a "return to normal," said Piero Ghezzi, managing director and head of emerging markets research at Barclay's Capital.

"Historians like to point out the fact that the past few hundred years may have been more of an exception than the rule," Ghezzi said. Until the 19th Century, China had the world's largest economy. "For most of world history, China and India had a huge percentage of the world economy." 

www.wto.org-oos avav

Andean Community (CAN)

Bolivia

Colombia

Ecuador

Peru

ASEAN (Association of South East Asian Nations) / AFTA (ASEAN Free Trade Area)

Brunei Darussalam

Indonesia

Malaysia

Philippines

Thailand

Cambodia

Lao People's Dem. Rep.

Myanmar

Singapore

Viet Nam

CACM (Central American Common market)

Costa Rica

El Salvador

Guatemala

Honduras

Nicaragua

CARICOM (Caribbean Community and Common Market)

Antigua and Barbuda

Belize

Guyana

Montserrat

Saint Vincent and the Grenadines

Bahamas

Dominica

Haiti

Saint Kitts and Nevis

Suriname

Barbados

Grenada

Jamaica

Saint Lucia

Trinidad and Tobago

CEMAC (Economic and Monetary Community of Central Africa)

Cameroon

Chad

Congo

Equatorial Guinea

Gabon

Central African Republic

COMESA (Common Market for Eastern and Southern Africa)

Burundi

Egypt

Libyan Arab Jamahiriya

 Rwanda

Uganda

Comoros

Eritrea

Madagascar

Seychelles

Zambia

Congo, Dem. Rep. of

Ethiopia

Malawi

Sudan

Zimbabwe

Djibouti

Kenya

Mauritius

Swaziland

ECCAS (Economic Community of Central African States)

Angola

Central African Republic

Congo, Dem. Rep. of

Gabon

Sao Tome and Principe

Burundi

Chad

Equatorial Guinea

Rwanda

Cameroon

Congo

ECOWAS (Economic Community of West African States)

Benin

Côte d'Ivoire

Guinea

Mali

Senegal

Burkina Faso

Gambia

Guinea- Bissau

Niger

Sierra Leone

Cape Verde

Ghana

Liberia

Nigeria

Togo

EFTA (European Free Trade Association)

Iceland

Liechtenstein

Norway

Switzerland

European Union (27)

Austria

Estonia

Ireland

Netherlands

Spain

Belgium

Finland

Italy

Poland

Sweden

Bulgaria

France

Latvia

Portugal

United Kingdom

Cyprus

Germany

Lithuania

Romania

Czech Republic

Greece

Luxembourg

Slovak Republic

Denmark

Hungary

Malta

Slovenia

GCC (Gulf Cooperation Council)

Bahrain

Oman

Qatar

Saudi Arabia

United Arab Emirates

Kuwait

MERCOSUR (Southern Common Market)

Argentina

Brazil

Paraguay

Uruguay

NAFTA (North American Free Trade Agreement)

Canada

Mexico

United States

SAPTA (South Asian Preferential Trade Arrangement)

Bangladesh

India

Nepal

Pakistan

Sri Lanka

Bhutan

Maldives

SADC (Southern African Development Community)

Angola

Lesotho

Mauritius

South Africa

Zambia

Botswana

Madagascar

Mozambique

Swaziland

Zimbabwe

Congo, Dem. Rep. of

Malawi

Namibia

United Republic of Tanzania

WAEMU (West African Economic and Monetary Union)

Benin

Côte d'Ivoire

Mali

Senegal

Togo

Burkina Faso

Guinea- Bissau

Niger

Олон улсын улс төрийн эдийн засаг дахь онолын үндсэн урсгалууд: Реализм

Янз бүрийн онол сургаалиуд байдаг боловч тэр бүгдийг үндсэнд нь Либерализм, реализм, шүүмжлэлт гэсэн бүлэгт хувааж үздэг. Гэвч эдгээр нь зарим тохиолдолд харилцан хутгалдах, зааг ялгаа нь бүрхэг байх нь тааралддаг.
Эдгээр урсгалуудыг авч үзэхдээ дараахь үндсэн байдлаар авч үзэв.

Үүнд:
Онолын үндсэн зарчмууд
1 Төр, нийгмийн бүлгүүд, хувь хүмүүс ямар үүрэг гүйцэтгэдэг тухай
2 Олон улсын эдийн засгийн харилцааны мөн чанар, зорилгын тухай
3 Эдийн засаг ба улс төрийн харилцааны тухай
Тухайн онолын урсгалын түүхэн хувьсал, хөгжилт
Тухайн онолыг шүүмжлэх нь гэсэн загвараар авч үзнэ.

РЕАЛИЗМ
Онолын үндсэн байр суурь
Нэг Төр, нийгмийн бүлгүүд, хувь хүмүүсийн үүрэг

Олон улсын харилцаа нь анархи, амиа авч гарах орчин тул төр өөрийн оршин тогтнох, өөрийгөө авч үлдэхэд л гол анхаарлаа хандуулах ёстой. Төрийн бүрэн эрхт байдал энд хамгийн чухал: дотооддоо төр бол хууль ёсоор хүч хэрэглэдэг дээд эрхтэй байгууллага бол гадааддаа төр гадны ямар эрх мэдэл, хяналтаас ангид байх ёстой гэдэг. Тиймээс төр улсын эрх ашиг хамгийн чухал бөгөөд энэ нь эрх мэдэл, хүч чадал байдаг.
Төрийн аюулгүй байдал, оршин тогтнол хамгийн чухал зорилт байдаг.
Төр олон улсын харилцааны хамгийн гол тоглогч бөгөөд үр ашгийг максимжуулж, зарцуулах эрч, зардлыг минимжүүлж байдаг рационал, нэгдмэл үйлдэгч мөн. Тиймээс төрийн бус оролцогчид ялангуяа сонирхлын бүлгүүд, олон улсын байгууллагууд, улс дамнасан корпорациудын ач холбогдлыг бууруулж үздэг.

Хоёр, Олон улсын эдийн засгийн харилцааны мөн чанар ба зорилго

Нэгэнт л олон улсын харилцаа нь өөрөө өөртөө туслах, өөрийгөө хамгаалах ганц нөхцөл байдаг учраас улс болгон өөрийн аюулгүй байдал, оршин тогтнолын төлөө хөөцөлдөнө. Гэвч энэ нь “Аюулгүй байдлын дилемма” г бий болгодог, өөрөөр хэлбэл, нэг улсын аюулгүй байдлаа баталгаажуулах, бэхжүүлэх үйл явц нь нөгөө улсад аюул, түгшүүр бий болгодог бөгөөд мөн аюулгүй байдлаа бэхжүүлэх шаардлагыг өсгөдөг. Тухайлан, нэг улс зэвсэглэлээ нэмэгдүүлэхэд бусад улсуудад түгшүүр төрүүлснээр нийтээрээ зэвсэглэлээр хөөцөлдөх нөхцлийг бүрдүүлдэг.
Энэ утгаараа реалистууд төр улсын харьцангуй хожооны тухай санаанд гол ач холбогдол өгдөг өөрөөр хэлбэл, нэг улс бусад улстай харьцуулахад байр сууриа илүү бэхжүүлэх тухай асуудал.
Харин либералууд туйлын буюу нийтийн хожоонд илүү анхаардаг өөрөөр хэлбэл, төр улс болгоны хожоо, ашгийг анхаардаг болохоос бусдын хожоо, алдагдлыг тооцдоггүй.
Учир нь олон улсын эмх замбараагүй тогтолцоонд эдийн засгийн харилцаа нь тэг нийлбэртэй тоглоом байдаг өөрөөр хэлбэл, нэг улс нь хожиж байхад нөгөө улс хожигдож байдаг урвуу хамаарал үйлчлэх ёстой гэдэг. Харин либералууд тэг нийлбэргүй тоглоом буюу хамтын хожил байх ёстой гэдэг.
Дэлхийн эдийн засгийн томоохон байгууллагууд болох ОУВС, ДБ, ДХБ зэргийг реалистууд хамгийн хүчирхэг гүрнүүд өөрсдийн үндэсний ашиг сонирхлыг хангах, хүч чадлаа нэмэгдүүлэхэд ашигладаг гэж үздэг.

Харин төр улс нь довтлогч буюу хамгаалалтын гэсэн зорилттой байж болох бөгөөд хэрвээ довтлогч бол олон улсын эдийн засгийг ашиглан эзэнт гүрнийг өргөжүүлэх, хүч нөлөөгөө бусад улсад хэрэглэдэг бол хамгаалалтын улс нь олон улсын эдийн засаг дахь байр сууриа бэхжүүлэх эрмэлзэлтэй байдаг. Тиймээс улсын үндэсний сонирхлоо хэрэгжүүлэх чадвар нь тухайн улсын олон улсын эдийн засагт эзэлж байгаа байр суурьтай холбогддог.
Харин түүхэн структуралистууд реалистуудыг либерализмтай адилаар капитализмыг дэмждэг гэж үздэг байна.

Гурав, Улс төр ба эдийн засгийн харилцаа

Олон улсын түвшинд төр улс нь эдийн засгийн харилцааны бүтцийг бүрдүүлдэг учраас улс төр нь эдийн засгаа тодорхойлогч шинжтэй гэж үздэг. Тиймээс глобалчлал, харилцан хамаарал нь төрийн бүрэн эрхт байдлыг үгүй болгож байна гэж үзэх либерализмыг үгүйсгэдэг. Мөн либералууд технологийн дэвшил, харилцаа холбоо, тээвэрт гарсан ахицуудыг глобалчлалын гол хүчин зүйлд тооцож байхад реалистууд төр улсууд голлох үүрэгтэй гэж үздэг бөгөөд ялангуяа хүчирхэг гүрнүүд үүнд онцгой үүрэгтэй бөгөөд глобалчлалаар дамжуулан сул, буурай орнуудад нөлөөгөө тогтоож болно гэдэг.

Түүхэн хувьсал, хөгжил

Меркантилизм
1500-1750 иад оны Европын эдийн засгийн туршлага, сургаалудыг нэрлэн А.Смит энэхүү нэр томьёог хэрэглэсэн байна. Меркантилизм нь үндэсний хүч чадалд гол анхаарлаа хандуулдагаараа феодализмын бууралтын үед төр бүрэлдэх, нутаг дэвсгэрийн нэгдмэл байдал бий болоход чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Төрийн хүчин чадал нь сандаа хэр их алт, мөнгө хуримтлуулснаас хамаардаг учир нь үүнийг ашиглан зэвсэглэлээ сайжруулах, олон цэрэгтэй армийг бэлэн байлгах, холбоотнуудаа татах болох дайсандаа нөлөө үзүүлэх бололцоотой гэдэг. Тиймээс экспортыг дэмжин, импортыг аль болохоор багасгах замаар алт хуримтлуулахыг зорьдог. Нэгэнт улсууд ийм замыг сонгох үед бүх улс худалдааны илүүдэлтай байх нь ховор бөгөөд улсуудын хооронд зөрчил зайлшгүй. Иймээс нэг нь нөгөөгөөсөө давуу хожоотой тэрхүү харьцангуй давуу талыг голчилж үздэг.
Сонгодог меркантилизм турийн хүч чадал бол хамгийн чухал зорилго бөгөөд эд баялгийг цуглуулах нь түүнд хэрэх хэрэгсэл гэдэг. Зарим нь энэ хоёр хоёулаа чухал зорилго гэдэг. Хэдий ийм саналын ялгаа байгаа боловч ерөнхийдөө эд баялаг, төрийн хүч чадлыг нэмэгдүүлэх гэсэн үндэсний сонирхлыг дээдэлж үздэг.
18-р зууны сүүлээр шүүмжлэл өртсөн: төрийн үүрэг, байр суурийг онцгойлсноор хувь хүний иргэний эрх, эрх чөлөөг төрийн зүгээс баталгаажуулахгүй байх явдлыг дэмжсэн гэж шүүмжлэгдсэн. Мөн Смит худалдаа арилжааны зөрчилд хүргэдэг, даамжирсаар түүнээс үүдэн дайн, мөргөлдөөн бий болгоход үйлчилдэг гэсэн.

Реализм ба Аж үйлдэрийн хувьсгал
Аж үйлдвэржихээс өмнө меркантилизм давамгайлж байсан бол аж үйлдвэрийн хувьсгалаар төр усл үндэсний аюулгүй байдал, цэргийн хүч чадал, эдийн засгийн хувьд өөрийгөө хангадаг байх нөхцлийг хангахад аж үйлдвэржилт хамгийн чухал шаардлага болж ирсэн.
Төлөөлөгчид А.Хамильтон /1755-1804/ АНУ-ын анхны Сангийн сайд, Report on the Subject of Manufacturers, Фридрих Лист /1789-1846/ Германы төрийн албан хаагч, профессор The National System of Political Economy.
Хамильтон Америкийн эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих, хүчирхэгжүүлэх нь үндэсний тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлыг хангахад амин чухал гэж үзсэн. Тэрбээр хөдөө аж ахуйгаас илүү аж үйлдвэрүүдийг анхааран эдийн засгийн хувьд өөрийгөө хангадаг болох, төрийн оролцоо, худалдааны протекционизмын бодлого явуулахыг дэмжиж байсан. Аж үйлдвэрүүдийг хөгжихөд төрөөс хүчтэй дэмжиж, гадаадын технологи, хөрөнгө, чадварлаг ажиллах хүчнийг дэмжих, хөл дээрээ зогсож буй аж үйлдвэрүүдийг дэмжихийн тулд худалдааны протекционист бодлого явуулах /татвар, тоо хэмжээ тогтоох, баунти/ хэрэгтэй гэж үзсэн.
Гэвч түүний протекционизм нь сонгодог меркантилизмаас ялгаатай, учир нь алт хуримтлуулах буюу худалдааны тэнцвэр илүүдэлтэй байх гол нь бус харин хүчтэй аж үйлдвэрийн эдийн засгийг хөгжүүлэх нь гол зорилт гэж үзсэн.
Лист : Хэрэв улс хөдөө аж ахуйн бүтээгдхүүнээр аж үйлдвэрийн бүтээгдхүүн арилждаг бол тухайн улс нэг гартай бөгөөд гадаад улсаар нөгөө гараа орлуулдаг гэсэн үг. АНУ, Герман ийм байдалтай байгаа бөгөөд үүгээрээ Их Британиас сул байна гэжээ. Харин улсын аж үйлдвэрүүдийг хөгжүүлэхийн тулд худалдааны саад хориг, үндэсний эв нэгдэл, “хүнийн капитал”-ыг хөгжүүлэх хэрэгтэй гэсэн. Британи чөлөөт худалдааг дэмжих болсон нь дотооддоо аж үйлдвэр сайн хөгжсөн бөгөөд дэлхийд хөдөлмөрийн хуваарь тогтоох үүднээс цаашлаад энэ давуу байдлаа хадгалах эрмэлзэлтэйнх гэсэн. Харин аж үйлдвэржих явцдаа өөрийн гэсэн протекционизм байсан гэдэг.
Тэрбээр мөн Британий давуу талыг түүний хүчирхэг боловсролын тогтолцоонд байна, тиймээс засгийн газар боловсролд онцгой анхаарах ёстой гэсэн.

Дэлхийн дайны үеийн реализм
Импортын татвар ногдуулж байсан Буудайн хуулиа Британи 1846 онд цуцалснаар хөдөө аж ахуйн импортод зах зээлээ нээн , харьцангүй нээлттэй худалдаа 19-р зууны сүүл үе хүртэл үргэлжилжээ. Гэвч Дэлхийн 1-р дайн, уг дайны дараахь эдийн засгийн их хямралууд нь либералуудын дэмждэг чөлөөт худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг зогсонги байдалд хүргэсэн.
Ийнхүү ихэнх орнууд реалист байр суурь луу шилжин, протекционист, валютын девальваци, гадаад валютын хяналт тогтоох бодлого явуулжээ.
Цаашлаад хэт барууны үндэсэрхэг үзэл тархаж, цаашлаад Дэлхийн 2-р дайн гарчээ.

Дэлхийн 2-р дайны дараахь үеийн реализм
Дээрх үеэс сургамж авч, Бреттон Вудсийн систем үүсч, либерализм чухал байр суурьтай болсон ч реализм өөрийн байр суурийг алдалгүй, гэхдээ эдийн засгийн асуудлыг нэлээд тусгаарлан орхигдуулж иржээ. Харин илүү стратеги-аюулгүй байдалтай холбосон байна. Ялангуяа Хүйтэн дайны үүсэлтэй холбоотойгоор аюулгүй байдлын асуудлыг голчилсон бөгөөд нэгэнт Брэттон Вудсын системд Социалист лагерийн гүйцэтгэх үүрэг байхгүй, байсан тул эдийн засгийн асуудлыг ач холбогдлын хувьд хоёрдугаарт тавьж үзсэн байна.

Олон улсын реалист улс төрийн эдийн засгийн сэргэлт
70, 80 –аад онуудад реалист улс төрийн эдийн засгийн сэргэлтийн тухай ярих болсон. Гилпин
Энэхүү дахин сэргэлт нь дараах хүчин зүйлтэй холбоотой.
Нэгт, Хүйтэн дайн ерөнхийдөө төгсгөл рүүгээ ойртсон бөгөөд дэлхийн эдийн засагт шинэ шинэ асуудлууд бий болсон,
Хоёрт, реалистууд либерал болон Марксист эдийн засгийн үзэл санаануудыг илүү ихээр шүүмжлэх болсон.
Үүнд ялангуяа 70, 80-аад онуудад дэлхийн эдийн засагт олон асуудал гарсан тухайлан, ОПЕК-ийн орнууд үүдэлтэй нефтийн хямрал, АНУ-ын эдийн засгийн хүчин чадал харьцангуй суларсан, АНУ, Европ, Япон зэрэг хөгжингуй эдийн засгууд эдийн засгийн хурц өрсөлдөөн, зөрчилтэй болсон, хөгжиж буй орнуудад тохиолдсон өрийн хямралууд зэрэг нь реалистуудыг олон улсын эдийн засагт анхаарлаа хандуулах шаардлагатай болгосон.
Нөгөө талаас Либерал болон марксистууд эдийн засгийн үйл явцыг илүү анхаардаг нь төрийн үйл ажиллагаа илүү анхаарч, авч үздэг реалист хандлага хэрэгтэйг харуулсан. Тухайлан 30-аад онд эхэлсэн Кейнсийн загвараар маш олон хөгжингүй орнуудын төр нь макро эдийн засагт идэвхтэй үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн, колониос тусгаар болсон орнуудын зарим нь өрнөдийн бус загварыг сонгосон, мөн хөгжингүй гүрнүүдийн хоорондохь эдийн засгийн өрсөлдөөн ширүүссэн нь АНУ-ын засгийн газраас дотоод аж үйлдвэрүүдийг дэмжих шаардлага ихээр тавигдах болсонтой холбоотой. Энэ үүднээс дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойшхи дэлхийн эдийн засгийг реалистууд Манлайлалт тогтворт байдлын онолоор тайлбарлах болсон.

Манлайллын тогтворт байдлын онол
Уг онолоор олон улсын харьцангүй нээлттэй, тогтвортой эдийн засгийн тогтолцоо бий болоход ноёрхогч манлайлагч нэг их гүрэн байх ёстой бөгөөд энэ их гүрэн нь хангалттай нөөц баялагтай өөрөөр хэлбэл манлайллыг хэрэжүүлэх чадвартай мөн либерал эдийн засгийн тогтцыг бий болгох, хадгалах бодлого явуулах хүсэл эрмэлзэлтэй байх ёстой гэж үздэг.

Хэрэв ноёрхогч гүрэн хүчин чадал сулрах бол эдийн засгийн нээлттэй, тогтвортой байдлыг хангахад илүү хэцүү байх болно. Ийм нөхцөл түүхэнд 2 удаа болсон гэдэг. 19-р зууны үед Британы манлайллын үед, Дэлхийн 2-р дайны дараа АНУ-ын манлайллын үед. Зарим хүмүүс 17-р зууны үед Нидерландын ноёрхолд ийм нөхцөл бүрдсэн гэдэг

Гадаад өр ДНБ-ний 29.5 хувьтай тэнцэв /news.mn ees avav/

Монголчууд хуучин системээс өвлөсөн их өрөө тэглэлээ гэж баяр хөөр болсон.  ОХУ-д төлөх ёстой 11.6 тэрбум шилжих рублийн өрөө төлсөн гэж хөөрөлхөх ч гадаад өрийн талаар эргэлзээтэй мэдээллүүд бас тасардаггүй. Зөвхөн ОХУ гэлтгүй Азийн хөгжлийн банк болон Олон улсын валютын сан, арлын Япон улсаас авсан зээл, тусламж мундахгүй их. Ингээд гадаад өрийн талаарх мэдээллийг эргэн харцгаая. Монгол Улсын Засгийн газрын гадаад өр 1991 оноос өнгөрсөн жил хүртэл 2.6 тэрбум ам.доллар болоод байгаа юм.

Сангийн яамны Төрийн сангийн газрын Өрийн удирдлагын хэлтсээс гаргасан мэдээгээр, Монгол Улсын Засгийн газрын нийт өрийн 94 хувийг гадаад, үлдсэн зургаан хувийг дотоод өр эзэлж байна. Гадаад өрийн зээлдүүлэгчийг хоёр талт гэрээгээр болон олон талт гэрээгээр гэж үндсэндээ хоёр ангилдаг юм байна. Хоёр талт гэрээгээр авсан зээлийн 56 хувийг Японоос, найман хувийг БНСУ-гаас, дөрвөн хувийг БНХАУ-гаас, зургаан хувийг Кувейтээс авсан байна. Олон талт гэрээгээр авсан зээлийн 58 хувийг Азийн хөгжлийн банкнаас, 37 хувийг Дэлхийн банкнаас, нэг хувийг Олон улсын валютын сангаас олгосон байна. Өрийн багцад евро найман хувь, иен 20 хувь, бусад валют 13 хувийг эзэлж байгаа бол үлдсэн 59 хувийг зээлжих тусгай эрх эзэлж байна.

Буцалтгүй тусламж, хөнгөлттэй зээлийг дэд бүтэц, боловсрол, эрүүл мэнд гээд нийгмийн бүхий салбарт хөрөнгө оруулалт хийж байгаа. Өнгөрсөн 20 орчим жилийн хугацаанд эдгээр гадаадын зээлээс дэд бүтцийн салбарт тэрбум 118.7 сая ам.доллар зарцуулсан бол эдийн засгийн бусад салбарт 883 сая ам.доллар зарцуулжээ. Харин нийгмийн салбарт 141.8 сая ам.доллар зарцуулсан ба та дараах графикаас 1990-2009 онд аль салбарт зориулсныг хараарай.

Аливаа улсын Засгийн газрын зээл тус­ламж дотоо­дын нийт бүтээг­дэхүүний 40 хувьд хүрвэл аюул­тай гэж үздэг. Манай улсын хувьд гадаад өр 2009 оны байдлаар ДНБ-ний 29.6 хувь байгаа нь 40 хувьд хүрэхэд ойрхон байгааг харуулж байна. Гэхдээ Олон улсын валютын сан болон Дэлхийн банкнаас тогтоодог өрийн тогтвортой байдлын шалгуур үзүүлэлтүүдийн хүрээнд “эрсдэл багатай” гэсэн ангилалд багтжээ. Одоо аваад байгаа зээлийн төлөгдөх хамгийн сүүлийн хугацаа 2050 он хүртэл ба одоогийн байдлаар хүүгийн болон үндсөн зээлийн төлбөрийн төлөлт хэвийн байгаа гэж албаныхан хэлж байна. Зээлээ төлөх хамгийн оргил үе 2020 он байна гэдгийг албаныхан санууллаа. Учир нь энэ онд Монголын Засгийн газар хамгийн их зээл төлөх ажээ. Үүнээс хойш багассаар 2050 он гэхэд дуусах юм байна.

Засгийн газрын гадаад, дотоодын өр өмнө нь 99:1 гэсэн харьцаатай байсан байна. Банкны бүтцийн өөрчлөлт, төсвийн алдагдал зэргээс хамаараад Засгийн газраас их хэмжээний нэг жил хүртэл хугацаатай 7-10 хувийн хүүтэй үнэт цаас гаргаснаар дотоод өр өмнөхөөсөө нэмэгджээ. Тодруулбал, 2009 онд нэг жилийн хугацаатай 300 орчим тэрбум төгрөгийн үнэт цаас гаргасан байна. Ингэснээр Засгийн газрын гадаад, дотоод өрийн харьцаа 94:6 болжээ. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнтэй харьцуулахад 2.8 хувьтай тэнцэв. Энэ он гарсаар мөн Засгийн газраас богино хугацаатай үнэт цаас гаргаж байгаа. Жишээлбэл энэ сарын 17-нд мөн Засгийн газрын үнэт цаасны арилжаа Монголын Хөрөнгийн биржид болно.

Засгийн газраас төрийн албан хаагчдыг орон сууцны урт хугацаат зээлд хамруулах хөтөлбөрийг санхүүжүүлэх зорилгоор үнэт цаас гаргаж байна. Үнэт цаасны нэрлэсэн үнэ нь 10 сая төгрөг ба нийтдээ 30 тэрбум төгрөг бүхий гурван мянган ширхэгийг арилжаалах юм.

Засгийн газрын дээрх үнэт цаасны арилжаа энэ сарын 17-ны өдөр Монголын Хөрөнгийн бирж дээр болно. Үүнд 15 тэрбум төгрөгийн 365 хоногт 7.5 хувийн хүүтэй болон 546 хоногт жилийн 7.8 хувийн хүүтэй хоёр төрлийн үнэт цаас гаргана. Хүүг хугацааны эцэст үндсэн төлбөрийн хамт өгөх ажээ.
Үнэт цаасыг Монгол Улсын болон гадаадын иргэн, аж ахуйн нэгжүүд Монголын Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй брокер диллерийн компаниудаар дамжуулан худалдан авах боложтой.

Хөрөнгийн зах зээлд оролцохыг хүсэгчдэд сонирхуулахад, Засгийн газрын үнэт цаасны хүүгийн орлого нь татвараас чөлөөлөгддөг.
Төсвийн улирлын чанартай орлогын дутагдал болон зарим хөтөлбөр, үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх зорилгоор Засгийн газраас 2005, 2006 онд тус бүр 80 тэрбум төгрөгийн үнэт цаас гаргаж байсан бол 2007 онд 150 тэрбум төгрөгийн үнэт цаас гаргаж байжээ.

Б.БЯМБАА

Олон Улсын Улс-төрийн эдийн засаг: Удиртгал: Хичээлийн танилцуулга

Хичээлийн хуваарь: Хоёр долоо хоногт 3 удаа орох


Багшийн нэр: М.Д.Бадамдаш

badamdash@yahoo.com, dashkam@gmail.com


Хичээлийн зорилго

Уг хичээлээр оюутнуудад дэлхийн улс төрийн эдийн засгийн үндсэн ойлголтыг өгөх, дэлхийн улс төрийн эдийн засгийн үйл явцыг үнэлэх, тайлбарлах онолын үндсэн урсгалуудыг танилцуулна. Түүнчлэн, энэхүү хичээлээр даяарших үйл явц, Умард-Умард болон Умард-Өмнөдийн харилцаа, төр, олон улсын байгууллага, үндэстэн дамнасан корпорациуд зэрэг олон улсын улс төрийн эдийн засагт оролцогчид, бүс нутгийн хамтын ажиллагаа, интеграци, олон улсын худалдаа, түүний дэглэм, валютын ханшны бодлого, гадаад өр, олон улсын хөгжил болон холбогдолтой бусад асуудлыг ярилцана.



Хичээл явуулах хэлбэр


Багш хичээлийг лекц, семинарын хэлэлцүүлэг, оюутны илтгэл, маргаан, зочин лекц гэх мэт аль болох олон янзын арга хэлбэрээр явуулахыг эрмэлзэх бөгөөд хичээл явуулж байгаа хэлбэрийн тухайд оюутнуудын зүгээс тавих санал, шүүмжлэлд нээлттэй хандах бөгөөд боломжтой гэж үзсэн тохиолдолд саналыг харгалзан үзнэ.

Даалгавар

Оюутнууд хичээлийн сэдэв бүрийн дагуу хичээл орохоос өмнө урьдчилан уншлага хийсэн байх ёстой бөгөөд хичээлийн явцад идэвхтэй оролцох ёстой. Семестрийн хоёр дахь хэсэгт оюутнууд тодорхой сэдвээр курсийн ажил бичих бөгөөд багаар илтгэлт тавих юм. Даалгаврыг тухай бүр хугацаанд гүйцэтгэх ёстой бөгөөд хоцорсон тохиолдолд тооцохгүй.

Бичгээр хийх даалгаврыг гүйцэтгэхдээ багшаас өгөх Альтернатив Бичлэгийн стандартыг дагах ёстой ба эс бөгөөс оноо хасагдана.

Үнэлгээ

Ирц 10%

Хичээлийн явцын идэвх 10%

Хичээлийн явцын даалгавар 20% /Үүн дотор: Ном болон өгүүллийн шүүмж 10%/

Тест 20%

Курсын ажил /илтгэл/ 40%


Ирц - Нийт хичээлд хоцролгүй бүх хугацаанд тартал нь байх тоо бүрэн үед 10 оноо авна.

Явцын идэвх – Хичээлийн явцад идэвхтэй оролцох, асуулт тавих, хариулах зэрэг

Явцын даалгавар – Оюутан бүр өгүүллийн шүүмж 1 удаа /10 оноо/, семинар нэг удаа /10-20 минутад/-/5 оноо/, хичээлийн холбогдолтой сэдвээр сонирхолтой мэдээлэл буюу илтгэл /5 оноо/ тус бүр нэг удаа хийх бөгөөд бусад идэвхийг /5 оноо/ нэгтгэн дүгнэнэ.

Тест – Явцын шалгалтыг хичээлийн явцад ярилцсан сэдвээр тестийн шалгалт авах замаар гүйцэтгэнэ.

Курсын ажил – Оюутнууд /+/-3 хүн/ багаар тодорхой сэдвийг багштай урьдчилан тохирч бэлтгэх бөгөөд хамгаална. Альтернатив бичлэгийн стандартыг баримталсан байна.


Хичээлийн сэдвүүд

1 Удиртгал /Танилцах, Хичээлийн хөтөлбөрийг танилцуулах, бусад/

2 Олон Улсын Улс төрийн эдийн засаг гэж юу вэ? Тойм


• Chpt. 1 Cohn, “Introduction.”

• Intro, F&L.

• Chpt. 2, Cohn, “Managing the Global Economy.”


Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 1: Introduction, pp. 3-27

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 3: The History of Modern International Political Economy, pp. 71-107

3 Олон улсын улс төрийн эдийн засгийн урсгалууд: Реалист урсгал

• A.Hamilton, Report on the Subject of Manufacturers.

• Chpt. 3, Cohn, “The Realist Perspective, ” pp. 69-77 & 83-87.

• Stephen Krasner, “State Power and the Structure of International Trade,” in F&L.

• Stephen Krasner. 1993. “Global Communication and National Power: Life on the Pareto Frontier.” In David A. Baldwin (ed.). Neorealism and Neoliberalism: The Contemporary Debate. New York: Columbia University Press.



Урьдчилан унших:


- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 2: Theoretical Foundations of International Political Economy, pp. 31-65

4 Либерал урсгал

• Chpt. 4 Cohn, “The Liberal Perspective,” pp. 93-102 & 106-113.

• Adam Smith, “Of restraints upon the importation from foreign countries of such goods a can be produced at home,” in Adam Smith, The Wealth of Nations. New York : Knopf, 1776[1991].

• Robert O. Keohane and Joseph S. Nye. 1977. “Realism and Complex Interdependence.” In Robert O. Keohane and Joseph S. Ney. Power and Interdependence: World Politics in Transition. Scott, Foresman and Company.

Урьдчилан унших:


- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 2: Theoretical Foundations of International Political Economy, pp. 31-65

- Мизе, “Засгийн газрын үйл ажиллагааны хязгаар” URL: http://www.forum.mn/index.php?&cid=151

- М.Фридман, Хувь заяагаа сонгохуй: Эдийн засаг, улс төр, хүний эрх чөлөө” http://www.forum.mn/index.php?&cid=151

- Adam Smith, “Of restraints upon the importation from foreign countries of such goods a can be produced at home,” in Adam Smith, The Wealth of Nations. New York : Knopf, 1776[1991].


4 Түүхэн-Бүтцийн урсгал

• Chpt. 5, Cohn, “The Historical Structuralist Perspective.”

• Frank, Andre Gunder. 1966. “Development of Underdevelopment.” Monthly Review. September, 1966: 17-31.

Урьдчилан унших:


- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 2: Theoretical Foundations of International Political Economy, pp. 31-65

- Karl Marx and Friedrich Engels, “Preface” and “Bourgeois and Proletarians” from "The Communist Manifesto,” in Robert C. Tucker (ed.), The Marx-Engels Reader.

- V.I. Lenin, "Imperialism as a Special Stage of Capitalism," in V.I. Lenin, Imperialism: The Highest State of Capitalism.



5 Олон улсын худалдаа: Худалдааны ерөнхий онол, төлбөрийн тэнцэл

• Chpt. 8, Cohn, “Global Trade Relations,” pp. 225-229.

• Lairson, Thomas and Skidmore, David, Chapter 2, “The Economics of International Political Economy,” pp. 13-27.

• Michael Parkin, Chapter 22, “Trading with the World,” in Microeconomics, pp. 581-591 & 603-604.

• Cletus C. Coughlin, K. Alec Chrystal, and Geoffrey E. Wood, “Protectionist Trade Policies: A Survey of Theory, Evidence and Rationale.” In F&L.


Урьдчилан унших:


- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 5: The Politics of International Trade Relations, pp. 161-189

6 Худалдаа ба дотоод улс төр

• Barry Eichengreen, “The Political Economy of the Smoot-Hawley Tariff.” In F&L.

• Ronald Rogowski, “Commerce and Coalitions: How Trade Affects Domestic Political Arrangements.” In F&L.

• James E. Alt and Michael Gilligan. “The Political Economy of Trading States: Factor Specificity, Collective Action Problems, and Domestic Political Institutions.” In F&L.


Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 5: The Politics of International Trade Relations, pp. 161-189

7 Дэлхийн худалдааны дэглэм

• Chpt. 8, Cohn, “Global Trade Relations,” pp. 230-246.

• Judith Goldstein, “International Institutions and Domestic Politics: GATT, WTO, and the Liberalization of International Trade,” in Anne O. Krueger, ed., The WTO as an International Organization (Chicago: University of Chicago Press, 1998), ch.4.

• Frieder Roessler, “Domestic Policy Objectives and the Multilateral Order: Lessons from the Past,” in Anne O. Krueger, ed., The WTO as an International Organization (Chicago: University of Chicago Press, 1998), ch.7.

Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 5: The Politics of International Trade Relations, pp. 161-189

8 Олон улсын санхүү: Олон улсын мөнгөний дэглэм

The Economics of the Exchange Rate

• Lairson, Thomas and Skidmore, David, Chapter 2, “The Economics of International Political Economy,” pp. 27-37.

International Monetary Regimes: Gold Standard

• Cohn, Chapter 6, “International Monetary Relations,” pp. 149-172.

• Lawrence Broz, "The Domestic Politics of International Monetary Order: The Gold Standard." In F&L.

Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 4: The Politics of International Monetary Relations, pp. 117-152

- П.Цагаан 2003 он, Монгол Улс ба Олон Улсын санхүүгийн байгууллагууд


9 Олон улсын санхүү: Бреттон Вудсийн систем ба Валютын чөлөөт хөвөгч ханш


• Benjamin J. Cohen, "The Triad and the Unholy Trinity: Problems of International Monetary System." In F&L.

• Jeffrey Frieden, "Exchange Rate Politics." In F&L.

Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 4: The Politics of International Monetary Relations, pp. 117-152


10 Олон улсын санхүү ба хөгжиж буй орнуудын өр

• Cohn, Chapter 7, “Foreign Debt,” pp. 187-210 and 215-218.

• Miles Kahler, “The Political Economy of Debt: Politics and International Debt: Explaining the Crisis,” International Organization, Vol. 39, No. 3. (Summer, 1985), pp. 357-382.

• Manuel Pastor, Jr. “Latin America, the Debt Crisis, and the International Monetary Fund.” Latin American Perspectives. 16(60):790-810. [In F&L, 2nd edition.]



Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 4: The Politics of International Monetary Relations, pp. 117-152

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 10: The Political Economy of North-South Relations: A Closer Look, The International Debt Crisis pp. 365-368



11 Олон улсын эдийн засгийн удирдлага: Жанжлалын тогтворт байдлын онол

• Cohn, Chapter 3, “The Realist Perspective,” read pp. 77-83.

• David A. Lake. “British and American Hegemony Compared: Lessons for the Current Era of Decline.” In F&L.

• Duncan Snidal. 1985. “The Limits of Hegemonic Stability Theory.” International Organization. 39(4), pp. 579-597.

• Barry Eichengreen, "Hegemonic Stability Theories of the International Monetary System." In F&L, pp. 220-229 & 239-244.


Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 9: International Competitiveness and The Industrialized World: The United States, Europe and Japan, pp. 309-335

12 ОУЭЗ-ийн удирдлага: Олон улсын хамтын ажиллагаа ба дэглэмүүд

Skill: Game Theory and Prisoner’s Dilemma

Cohn, Chapter 4, “The Liberal Perspective,” pp. 102-106.

• Robert O. Keohane. 1989[1982]. “The Demand for International Regimes.” In Robert O. Keohane. International Institutions and State Power. Boulder, Colorado: Westview Press. [Also in 1982. International Organization. 36(2): 141-171.] Read introduction and sections 2, 3, 4, and 6.

International Regimes

• Haggard, Stephan, and Beth Simmons, 1987, "Theories of International Regimes," International Organization, Vol. 41, No. 3, pp. 491-517.

13 Олон улсын хөгжил: Либерал

Cohn, Chapter 11, “International Development.”

• Lawrence H. Summers and Vinod Thomas, “Recent Lessons in Development.” World Bank Research Observer. 8(2):241-54. [In F&L, 3rd edition.] You must download this article.

• Robin Broad et al, "Development: The Market Is Not Enough," in F&L.

Урьдчилан унших:

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 10: The Political Economy of North-South Conflict and Cooperation: A Closer Look at FIE, AIE, and LDE Relations, pp. 341-373

- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 11: The Politics of Development Assistance, pp. 379-406

14 Олон улсын хөгжил: Стратеги ба институтүүд /Төр/

• Alice Amsden, “The State and Taiwan’s Economic Development,” In P. Evans, D. Reuschemeyer and T. Skocpol (eds.), Bringing the State Back In, Cambridge, England:Cambridge University Press, 1985.

• Douglass C. North, "Institutions and Economic Growth: A Historical Introduction," in F&L. Sections 1, 4, 5, and 6.

• Peter B. Evans. 1981. “Predatory, Developmental, and Other Apparatuses: A Comparative Political Economy Perspective on the Third World State.” Sociological Forum. 4(4): 561-589. Read pages 561-576.

• Paul Krugman, "The Myth of Asia's Miracle," Foreign Affairs (November/December 1994). Read pages 62-64 & 69-72 & 76-78.

Урьдчилан унших:

- Haggard, Stephan, “Explaining Development Strategies”

15 Глобальчлал

• Cerny, P., 1997. “Paradoxes of the Competition State: The Dynamics of Political Globalization.” Government and Opposition. 36(2):251-274. Read pages 251-263.

• Geoffrey Garrett, “Global Markets and National Politics: Collision Course or Virtuous Circle?” International Organization (Autumn 1998). pp. 787-824. Read pages 787-805, 812-818, and 822-824.

• Dani Rodrik. "Sense and Nonsense in the Globalization Debate." In F&L.

• [add John Quiggin. 2001. “Symposium on Globalization: Globalization and Economic Sovereignty.” Journal of Political Philosophy. 9(1):56-80.]

• Daniel W. Drezner. 2001. “Globalization and Policy Convergence.” International Studies Review. 3(1):53-78. Read pages 53-70.

Ethan Kapstein, "Workers and the World Economy." Foreign Affairs. 75(2)(May/June) 1996. Read pages 16-18 & 22-28 & 31-37.

Урьдчилан унших:



- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 8: The Political Economy of Globalized Sceince and Technology, pp. 272-300



16 Санхүүгийн глобальчлал ба санхүүгийн хямралууд

• Joseph E. Stiglitz. 2002. “Chapter 4: The East Asian Crisis.” In Joseph E. Stiglitz. Globalization and Its Discontents. New York: W.W. Norton & Company.

• Steven Radelet and Jeffrey Sachs. 1998. “The Onset of the East Asian Financial Crisis.” Manuscript, Harvard Institute for International Development, Harvard University. Read pages 1-8 and 23-32.

• Roland Vaubel, “The Moral Hazard of IMF Lending,” World Economy 6, no. 3 (September 1983): 291-303.

Урьдчилан унших:



- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 12: The Globalization of Informal Economies and The Informalization of the International Political Economy, pp. 411-433



Боломжит сэдвүүд:



17 ОУУТЭЗ-ийн бусад хандлагууд

• Ann Tickner, "On the Fringes of the World Economy: A Feminist Perspective" in Craig Murphy and Roger Tooze (eds.) The New International Political Economy.

• Alison Butler, "Environmental Protection and Free Trade: Are They Mutually Exclusive." In F&L.

• Cheryl Christensen. “World Hunger: A Structural Approach,” International Organization, Vol. 32, No. 3, The Global Political Economy of Food. (Summer, 1978). Read pages 745-64 [be sure to read the bottom half of p. 756 and the top half of 757 and 773-4 [Then read the bottom half of p. 756 and the top half of 757 again].



Урьдчилан унших:



- F.Pearson, S.Payaslian: International Political Economy; Chapter 2: Theoretical Foundations of International Political Economy, pp. 31-65



18 Олон улсын эдийн засгийн дэг журмыг шинэчлэх нь / Олон улсын санхүүгийн тогтолцоог шинэчлэх нь

• Joseph E. Stiglitz. 2002. Globalization and Its Discontents. New York: W.W. Norton & Company. Read chapters 1 and 9.



19 Бүс нутгийн хамтын ажиллагаа



• Kenichi Ohmae “The Nation State Is Dysfunctional”

• Ж.Наи, “Даяаршил ба Антиамериканизм” URL: http://www.forum.mn/index.php?&cid=151 /accessed on Feb 08, 2006/



20 Олон улсын хөгжил /нэмэлт/

• P.Cohen, “Sweden: The Model That Never Was”

• М.Энхсайхан, “Орчин Үе ба Хөгжлийн Стратеги” Шинэ Үе сэтгүүл 2001 оны 1-р сар, дугаар 2. хх 10-14.

• Б.Бат, Т.Цэгмид, “Escape Development Strategy from the view of Energy Transition” хх 61-69, Эдийн Засаг :Онол Практик сэтгүүлийн 2004 оны 230, МУИС-ийн ЭЗДС.

• Ц.Баатар, “Глобалчлалын эриний Монголын Эдийн Засаг, Нийгмийн Өнөөгийн дүр төрх”



21 Олон улсын хөгжил ба Авлига



22 Олон улсын хөгжил ба Байгалын нөөц баялгийг зохистой ашиглах нь



Үндсэн сурах бичгүүд

• Theodore H. Cohn. 2003. Global Political Economy: Theory and Practice, 2nd Ed. New York: Addison Wesley Longman. [Cohn]



• F.Pearson and S.Payaslian. 1999. International Political Economy: Conflict & Cooperation in the Global System, The McGraw-Hill Companies, Inc.



• Jeffrey A. Frieden and David A. Lake. 2000. International Political Economy: Perspectives on Global Power and Wealth. Boston: Bedford/St. Martin’s. [F&L]





Зарим унших материал



1. Smith, A.Wealth of Nations



2. Marx, K. and Engels F., “Preface” and “Bourgeois and Proletarians” from “The Communist Manifesto”



3. Boswell, S. “The Russian Mafiya and the Global Capitalist System: A Marxist Perspective”



4. Lenin, V.I. “Imperialism as a Special Stage of Capitalism” in V.I.Lenin, Imperialism: The Highest State of Capitalism



5. Zaleski, P.A. “The American Political Economy”



6. A Companion to Contemporary Political Philosophy eds. Goodin, R. Pettit, Ph. 1995, Basil Blackwell Ltd.



7. Ё.Гэрэлчулуун 2003 он, 21-р зууны эхэн үе дэх дэлхийн хөгжлийн гол хандлагууд ба ардчилсан намын үндсэн хөтөлбөр.



8. Clark, C. and Jung, Ch. “Implications of the Asian Flu for Developmental State Theory: The Cases of South Korea and Taiwan”



9. Pempel, T.J. “Japan’s Search for a New Path” .



10. Wade, R. “The Asian Crisis and the Global Economy: Causes, Consequences, and Cure.”



11. David, K. Book review: Africa’s Stalled Development: International Causes and Cures by Leonard and Scott Strauss



12. Gangopadhyay, A. Book review: Developments in Latin American Political Economy: States, Markets and Actors eds. By Buxton, J. and Philips, N. Nurse, K. “Development: Unthinking the Past”.



13. Way, L.A. “Understanding the Role of Historical Constraint in Post-Communist Development”.



14. Л.Гүржав, Б.Норжваанчиг /2002/ Монгол улсын шилжилтийн эдийн засаг Улаанбаатар.



15. П.Цагаан 2003 он, Монгол Улс ба олон улсын санхүүгийн байгууллагууд







Шүүмж хийхээр санал болгож буй бүтээлүүд:



• Jagdish Bhagwati. 2004. In Defense of Globalization.



• Jared Diamond. 2005. Collapse: How Societies Choose To Fail or Succeed.



• William Greider. 1997. One World, Ready or Not: The Manic Logic of Global Capitalism.



• Adam Przeworski.1999. Democracy and The Market.



• Jeffrey D. Sachs. 2005. The End of Poverty: Economic Possibilities For Our Time.



• Hernando De Soto. 1989. The Other Path: The Invisible Revolution In The Third World.



• Hernando De Soto. 2000. The Mystery of Capital: Why Capitalism Triumphs In The West And Fails Everywhere Else.



• Joseph E. Stiglitz. 2003. Globalization and Its Discontents.

Course schedule: Intro to International Political Economy

Tuesday: 8.00-9.30

Thursday: 9.00-9.30

Friday: 11.20-12.50

Эссе бичиж сурцгаах уу? Bx_blog -oos avav

Нийтэлсэн Bilguun

Хvн уншиж сурахаасаа ємнє хамгийн тvрvvнд бодож сурдаг уу? Бичиж сурахаасаа ємнє хамгийн тvрvvнд уншиж сурдаг уу?



Хvн єдрєєс єдєрт геометр прогрессоор єсєн нэмэгдэж байгаа мэдээлэл, ном, сэтгvvлийг ямарч замбараагvй уншвал “бариагvй ч номгvй, барьсан ч чиггvй байрны хvvхдvvд” болох нь ойлгомжтой. Оюутан залуус бид хэрэгтэй мэдээллээ хайж олоод уншихад ч учир байдаг бол тэрхvv уншсан мэдээллээ хэрхэн эзэмшснээ эссе бичиж, яаж илэрхийлж сурах вэ?



Монголчууд бид маш их ерєнхий ярьдаг хvмvvс. Зарим тохиолдолд нэг хvн єєрийнхєє санааг 30 секундэд илэрхийлж болох юмыг 3 минут, тэрбvv хэл 30 минут ч ярьж хvмvvсийг хvлээлгvvлдэг хор уршигтайг УИХ-ын индрээс авхуулаад Улаанбаатар хотын гудамжинд ч харж болно. Мєн бид бvтээлчээр сэтгэн оновчтой ярилцахын оронд яруу найраг, уянгын халилын мєрvvдийг ам уралдан уншицгааж уншуулж байгаа нь ч, уншиж байгаа ч “хийсвэр сэтгэлгээний тэнгис далайд” ухамсаргvйгээр умбадаг болохыг FM радио, телевизийн нэвтрvvлгvvдээс харж болно. Яруу найраг, утга зохиол сонирхогчийн тvвшинд бус авъяасанд тvшиглэсэн мэргэжлийн шинж чанартай байдгийг сvvлийн 10 жилд манай утга зохиолын салбарт гарсан бvтээлvvдээс харж болно.

Боловсролын стандартанд хvнийг уншуулж, бичvvлж сургахаасаа илvv тэр хvн хэрхэн бvтээлчээр сэтгэн уншиж, бичиж байна гэдэг нь хамгийн чухал. Vvгээрээ дунд сургууль нь ямар нэг дамжаанаас ялгагдах ёстой баймаар. Бид багаасаа зохион бичлэг хийдэг байсан ч тvvнд бvтээлч сэтгэлгээ гэдэг зvйл байдаггvй, ихэнхдээ “амьгvй зохион бичлэг” болж бид ч тvvнийгээ яаж бичснээ дор нь мартчихдаг байсан. Мєн байгалийн ухааны хичээл бvvхэл уран зохиолын хичээлээ ч амьгvйгээр уншдаг болжээ. Орчин vед ном уншина гэдэг хоцрогдлын нэг ухагдхуун юм шиг санадаг залуус их болсон нь шинжлэх ухаан, технологийн хєгжлєєс илvv дунд сургууль дахь хичээлийн агуулгаас бурууг нь олж харах цаг болжээ.



Залуучууд маань унших гэдэг зvйлийг шинжлэх ухааны хєгжлєєр даван туулж болох ч гадаадын олон сургуулиудын шаардлагыг эссе хангалтгvй бичснээр хангаж чаддаггvй. Би л гэхэд олон илтгэл бичиж байж “Солонгосын бичлэгийн соёл”-ын талын талыг гадарласан гэж боддог.



Тэгвэл бидний хамгийн сайн мэддэг атлаа мэддэггvй Эссег хэрхэн яаж амжилттай бичиж болох бэ? гэдэг асуултанд та дараах зvйлийг тэвчээртэй уншаад мэдэж авч болно.





Эссе нь шинжлэх ухааны судалгааны объект болох том судалгаа атлаа тухайн улсын хэл, сэтгэл зvй, нийгмийн онцлогоос шалтгаалан єєр єєр шаардлагаар авч vздэг. Гэхдээ АНУ тєвтэй “RWCT”-ын тєслийнхєн эссений ерєнхий шаардлага, нєхцєлийг тодорхойлон гаргасан нь дэлхийн стандарт болж байна.





Эссе нь бичигдэж буй зориулалтаараа олон янз байдаг ч энгийн болон учир зvйн vндэслэлтэй эссе гэж 2 хуваагдана.





Энгийн эссе: Ийм эссег их энгийнээр буюу RAFT хэмээх аргаар бичдэг. Roles-Дvрvvд, Audiences-Сонсогчид, Form-Бичих хэлбэр, Topic-Сэдэв хэмээх энэ аргаар эссег ерєнхий, бvрхэг сэдэвтэй бичvvлдэггvй байна. Эссег :



Хэн



Хэнд зориулж



Ямар хэлбэрээр



Ямар зорилго оор гэж бичнэ.



Хамгийн тvрvvнд энэ эссег ямар зорилгоор бичихээ сайн тодорхойлоод энэ зорилгыг тань энэ сэдэвтэй хамгийн ойр байж болох ямар зvйл бичлvvлж болохыг олох хэрэгтэй. Тэр зvйл нь таний тєсєєллєєр хэн ч, бас юу ч байж болно. Дараа нь та Эссеныхээ зорилгыг тодорхойлох эзнээ олсон бол тэр эзэн нь хэнд хандах юм бол илvv сайн ойлгож таний ажил vр дvнд хvрэх вэ? гэдгийг олох хэрэгтэй. Мэдээж уул загасчинд хандснаас экологичид хандах нь дээр байхтай адил. Vvний дараа хоёр биенээ ойлгодог амьгvй, амьтай ямар ч зvйл ямар ч хэлбэрээр бие биенээ сайн ойлголцох байхаа.





Ийм хэлбэрээр та эссегээ эхлvvлбэл таний ажил цэгцтэй, тодорхой, олон зvйлрvv туйлшрахаас зайлсхийж эссенд тавигдах хамгийн анхны шаардлагыг хангах болно. Таньд амжилт хvсъе. Оролдоод vзээрэй.





Учир зvйн vндэслэлтэй ессег хэрхэн бичих вэ?





Учир зvйн талаар сайтар vндэслэсэн эссег аль нэг vзэл бодол буюу саналын vнэн зєв гэдэгт уншигчийг итгvvлж vнэмшvvлэхийн тулд бичдэг. Тэрхvv vзэл бодол нь улс тєрийн аливаа асуудлаар олон нийтийн санаа бодлыг єєрчлєх,эсвэл хvмvvсийг ердєє л тамхи татахаа болихыг уриалж байгаа уриа алин болохоос vл хамааран ийм бvх эссе итгvvлж vнэмшvvлэх нарийн тодорхойлсон vндэс учирлал,хvчтэй нотолгоо болон аливаа шvvмжийг няцаасан бvрдэлтэй байх ёстой. Ийм хvчтэй нотолгоо, шvvмж, эерэг-сєрєг няцаалтыг єєртєє багтаасан байдаг учраас шинжлэх ухааны ямар ч салбарт энэ хэлбэрийн эссег бичиж болно. Vндэслэгээ сайтай эссе бичихэд ерєнхийдєє ямарч эссе бичих баримтлалаас гадна vнэхээр итгэл vнэмшилтэй сайн эссе болгохын тулд хэдэн онцгой шаардлагыг хангасан байх учиртай. Луцилле Чарльтон vндэслэлтэй буюу vнэмшvvлэх эссе бичих 6 vндсэн алхмыг танд санал болгож байна.





Анхны алхам: Vндэс учирлалыг тодорхойлох





Маргаантай сэдэв бvхэн 2 талтай байдгийг тогтооход хялбархан юм. Харин тухайн асуудлаар бичиж байгаа хvний єєрийнх нь санаа бодлыг тогтооход заримдаа их бэрхшээлтэй байдаг билээ. Vvнийг тодруулахын тулд нэгд, єєрийнх нь зєвшєєрєхгvй ямар нэг юм байгаа гэдэгт зохиогч итгэлтэй байх ёстой. Жишээ нь: Кастро бол Кубын ерєнхийлєгч мєн гэж бичвэл энэ баримтыг хэн ч няцааж чадахгvй билээ. Харин би єєрийн эссед Кастрогийн бодлого нь Кубын ард тvмэнд их ач тустай гэж маргаад эхэлбэл таны єєрийн эсседээ гарган тавьж буй байр суурийг vл зєвшєєрєх, шvvмжлэх орон зайг заавал гарган єгч байна. Тэгэхээр vндэслэлтэй эссе нь нэгэнт хvлээн зєвшєєрсєн баримтыг давтан батлахаас илvv том байх ёстой ажээ. Vvгээрээ тэрээр сэтгvvлийн буюу хялбаршуулсан эссегээс ялгаатай байна. Тvvнээс гадна зохиогч єєрийн vндэслэлийг тодорхой бєгєєд товч хэллэгээр гаргаж тэр нь бvх эссений турш хяналтын гол санаа байх учиртай. Эссенд гарах бvх санаа нь тэрхvv гол санаатай холбогдож байх ёстой юм. Хоёрт, vндэслэлтэй эссе нь ердєє л нэг асуудлыг хоёр талаас нь авч vзэхээс илvv єргєн том байна. Сєрєг vндэслэлийг дурьдаж байгаа нь уншигчид яг энэ талаар зохиогч юу бодож байгааг ойлгож,итгэл vнэмшилтэй болох боломж бас л олгож чаддаггvй юм. Жишээ нь: шvvхийн сурвалжлагч шvvх дээр гэрчийн хэлсэн бvх vгийг бичиж авч чадна. Энэ нь шvvх vйлдлийн явцад зєвхєн нотлох баримт болох бєгєєд тэдгээр снааг итгэл vнэмшилтэй хэлбэрт оруулж тайлбарлаж тавих нь єєр єєрийн саналыг ямарч эргэлзээгvй хамгаалдаг ємгєєлєгч ба яллагч хоёрын хэрэг мєн. Эндээс vзвэл, зохиогч эхлээд бичих зvйлээ яг нарийн тодорхойлж, тvvнд холбогдох бvр нотолгоог олж авсны дараа тэдгээрээр дамжуулан тодорхой санал бодлыг илэрхийлэх замаар тайлбарлах ёстой юм. Vндэслэлтэй эссе нь vvсэн гарсан асуудлын аль нэг талыг дэмжих бєгєєд ямар байр суурийг зохиогч дэмжиж байгаа тухайд уншигчид эргэлзээ тєрvvлэхгvй байвал зохино.





Хоёр дахь алхам: Нотолгоог цуглуулах.





Vндэслэлийг батлах хvчтэй нотолгоо заавал байх хэрэгтэй. Итгэл vнэмшил тєрvvлэйхvйц эссе бичдэг сайн зохиогчид янз бvрийн эх сурвалжаас тєрєл бvрийн мэдээлэл цуглулж чадсан бйдаг. Тухайн салбарын хvндтэй хvмvvсийн санал, статистикийн єгєгдєхvvн, хувийн туршлага болон судалгаа шинжилгээний боловсруулсан материал зэрэг нь зохиогчийн байр суурийг дэмжиж єгєх нотолгоо болдог. Эдгээрийг оюутнууд ч vндэслэлтэй эссе бичихдээ ашиглаж болох билээ.





Харин нотолгоо нь найдвартай, зохистой, шинэ бєгєєд авсан эх сурвалжийг заасан байх ёстой. Энэ юу гэсэн vг вэ гэвэл: нэгд, Ашиглаж байгаа нотолгооны эх сурвалж бvхэн бат найдвартай байх ёстой. Ингэхийн тулд нотолгоо єєрийнхєє ажилд зааж єгсєн эх сурвалж болгон нэгэнт хэвлэгдээд олонд хvлээн зєвшєєрєгдсєн бvтээлээс авах ёстой. Найдваргvй эх сурвалжид нийтлэгдсэн юмуу, эсвэл таны ажлыг уншиж буй хvн уг нотолгоог бие даан шалгаж vзэх аргагvй байгаа бол нотолгоо тань сэжигтэй байх болно. Сайн зохиогч нь мэдээллийнхээ ашигласан бvх эх сурвалж ийг заахаар барахгvй сонин, сэтгvvл ба интернетээс авсан материал нь буруу таамагласан байж болохыг мэддэг байх ёстой.





Тийм учраас электрон эх сурвалжаас авч байгаа мэдээллийг vнэлж сурах хэрэгтэй болно. Сонин, сэтгvvлийн єгvvлэл нь хэвлэгдэхээсээ ємнє олон дахин vнэлэгдэж, редакторлагдах зэргээр засварлагдсан бйна. Ийм мэдээллийн эх сурвалжийг шалгах аргагvй.





Туршлагатай номын санчид эссе бичихдээ хэрэглэх мэдээллийн найдвартай эх сурвалжийг эрж олоход нь оюутанд сайтар тусалж чадна. Эргэлзээтэй мэдээлэл ашиглах нь уншигчдын итгэл алдахад хvргэдэг бол олон янзын найдвартай эх сурвалж нь зохиогчийг єргєж єгдєг байна. /єнєєдєр манай их дээд сургуулийн номын сан, нийтийн номын сан оюутанд vйлчлэх бус залхаах, зайлсхийх vйл ажиллагаа явуулдаг болжээ. Энэ нь мэргэжлийн ур чадвараас илvv материаллаг бааз, оюутнуудын номтой харьцах ёс зvйнээс vvдэлтэй болов уу?





Хоёрт, мэдээллийн эх сурвалж зvй зохистой байх ёстой. єєрєєр хэлбэл, тэр нь дэвшvvлж буй асуудалтай ямар нэгэн байдлаар холбоотой байх учиртай. Жишээ нь, Хятадын элчин сайдын яам Хятадын эдийн засгийн талаар шинжээч болж чадах боловч ЗХУ задарсан асуудалд зохитой эх сурвалж болж vл чадах билээ. Аятайхан харагдуулахын тулд зохисгvй ишлэл авснаар бичигч маань єєрийн эссений чанарыг муутган ердєє л задалж орхих болно.





Гуравт, судалгааны талаарх хамгийн шинэ мэдээллийг эрэх хэрэгтэй. Хуучирсан баримт ашиглах нь ДОХ-ын талаарх судалгааг санхvvжvvлэхийг дээшлvvлэх тухай бичиж байгаа бол єєрийн эссендээ 1990 оны статистикийг ашиглахаас зайлсхийж болно. Яагаад гэвэл 1990 онд энэ євчнєєр халдварлах нь хамгийн бага байсан юм. Бас зохиогч тухайн бичиж буй асуудлыг сайтар мэдэж байх ёстой. Улс тєрчид байр суурийг єєрчилж болно, статистикийн шинэ єгєгдєхvvн хэтийн тєлєвийг єєрєєр харагдуулж болно. Шинэ судалгаа нь vндэслэлийг батлах єєр баталгаа ч болж болох юм. Интернетэд хандах нь шинэ стастик єгєгдхvvн олж авах сайн арга тєдийгvй хvмvvс єєрийг чинь санаачлагатай хvн гэж vнэлэх нэг шижим болж мэднэ.





Тэгээд ч vндэслэгээтэй эссе бичиж буй хvн уг сэдвээ гаргахын тулд урьдчилсан ямар судалгаа явуулах хэрэгтэйг мэдэх ёстой. Урьдчилсан мэдээлэл нь уг явдал сvvлийн хэдэн жил хэрхэн хєгжиж ирснийг харуулж болох бєгєєд дараа нь стастик материалдаа дvгнэлт хийх гэх мэтээр vргэлжилж болно.





Эцэст нь хэлэхэд ианы ажилдаа ашигласан мэдээллийн бvх эх сурвалж нь нийтээр хvлээн зєвшєєрсєн стандартад тохирох ишлэлтэй байх ёстой. Энэ нь хэдэн янз байдаг:





Ишлэл гэдэг бол анхдагч зохиогчийн vгний хэсэг мєн. Тэр нь хаанаас авч хэрэглэсэн эх сурвалжийг нь заасан иэмдэглэлтэй байх ёстой. Ишлэл хэрхэн татах тухай зааварчилгаатай ном уншиж ашиглах нь зvйтэй юм.

Санааг нь єєрчлєн хэлэх гэдэг нь тодорхой зохиогчийн санааг єєрийн vгээр илэрхийлэн дамжуулахыг хэлнэ. Ийм тохиолдолд vзэл санааг нь хадгалан vлдээгээд тvvнийг єєрийн vгээр илэрхийлж нотолгоондоо ашиглана гэсэн vг. єєр зохиогчийн vзэл санааг єєрчлєн илэрхийлсэн бvх тохиолдолд бас ишлэл байх ёстой.

Санааг нь болон vг хэллэгийг нь авч ашиглаж байгаа сэдвийнхээ анхны утга агууллагаас гадуур єєрєєр шууд ишлэл болгох ба санааг єєрчлєн илэрхийлж болохгvй. Тэгвэл та эх сурвалжаа буруу ашигласан хэрэг болно. Жишээ нь би Краутхаммерын єгvvлэлээс “даяарчлагдсан нийгэм, олон улсын эрх зvй, хамтын аюулгvй байдал, энхийг сахиулах чармайлт, НVБ ба жинхэнэ олон талт харилцаанд тулгуурласан шинэ ертєнцийн дэг журам доголдож эхэллээ” гэсэн єгvvлбэрийг иш татаж болох байв. Гэвч анхааралтай судлаад vзтэл энэ бол Жорж Бушийн санааг єєрчлєн илэрхийлсэн хэрэг байсан бєгєєд Краутхаммер vнэндээ огт єєр саналтай байсан юм.

Хэрэв тухайн санааг чинь нийтээр хvлээн зєвшєєрсєн баримт, мэдээлэл биш бол тvvнийг єєрєє гаргаж байгаа гэдгээ ямагт цохож зааж байвал зохино. Жишээ нь, Энэтхэг орон тусгаар тогнолоо 1947 онд олж авсан гэх мэдээлэлд эх сурвалж зааж хэрэггvй. Тэгвэл єєрийн нотолгоог дэмжvvлэхээр авсан судалгааны ба хvн амын тооллогын материал, статистикийн єгєгдєхvvн зэргийг ашиглах бvртээ эх сурвалжийг заавал заах ёстой.

Нотлох баримт цуглуулж байх vедээ л мэдээллийн бvх сурвалжийн тухай тодорхой тэмдэглэл хєтлєх хэрэгтэй. Тvvн дээрээ vндэслэн бичсэн зvйлдээ бvх мэдээллийн эх сурвалжийг заасан эсэхээ хянаж vз. Хvний бичсэн зvйлийг хуулбарлахаас ямагт зайлсхийгтvн. Хуулбарлах болон тvvнд хvлээлгэдэг хариуцлагын талаар мэдлэгтэй байх хэрэгтэй.





Гурав дахь алхам: Сєрєг саналыг няцаах.





Vндэслэлтэй эссе бичиж буй зохиогчид санаагаа улам итгэл vэмшилтэй болгохын тулд зєвхєн єєрийн зєв гєдгийг нотлоод зогсохгvй бас єєрийнх нь байр суурийг шvvмжлэгчдийг няцааж єгдєг байна. Vндэслэгээгээ боловсруулж байх vедээ зохиогч эсрэг саналыг мєн л авч vзэж сайтар судлан, єєрийн ажилдаа шvvмжлэх ёстой. Єєр зохиогчийн байр суурийн талаар эргэлзснээр та єєрийн vндэслэлийг vнэн зєв болгох баталгаагаа бэхжvvлж байгаа хэрэг. Vvнийг хэд хэдэн аргаар хийж болно. Нэгд, шvvмжлэгчээс иш татаж аваад дараа нь тvvний санааг мэдээллийн єєр эх сурвалж болон статистикийн єєр баримтыг ашиглах замаар няцааж болно. Хоёрт, шvvмжлэгчийн нотолгоог єєрийн хувийн туршлагаас жишээ татан няцааж болно. Гурав дахь арга нь нийтийн мэдэх баримт материалыг шvvмжлэгч тайлбарлаж байгаа байдлыг нь дайран буруутгаж болно.





Vндэслэлтэй эссе бичигч нар єгvvллийнхээ тєгсгєлд шvvмжлэгчийн нотолгоо баримтыг дайрч буруутгаснаар алдах тал ажиглагддаг. Ийм зvйл нотолгооны бvр эхэн vед хийгдэх ёстой. Таны єєрийн байр суурийн талаар уншигчдад ямар нэг эргэлзээ тєрvvлэхгvйн тулд хамгийн хvчтэй баталгаа, сайн баримтыг тєгсгєлд нь оруулж єгвєл зvйтэй.





Дєрєв дэх алхам: Эссегээ тєлєвлєх.





Vндэслэлтэй эссе бичихийн тулд гол санааг багтаасан тєлєвлєгєє зохиохоос эхлэх нь зєв юм. Ер нь бvх эссе сонирхолтой баримт дурьдах, єдєєн сєргєсєн мэдэгдэл хйих, эсвэл бvр сєрєг vндэслэл гаргаж харуулах зэргээр хvний анхаарал татаж эхлэх ёстой. Жишээлбэл, Чарльз Краутхаммер энх тайвныг сахиулах vvргийн тухай єєрийн эссендээ єдєє сєргєсєн нэр ашигласан бол





Vндэслэлтэй эссэг хоёр аргаар бичиж болно. Vvнд:



-Эхний арга:



Оршил



Гол сэдэв /санаа/



Ерєнхий мэдээлэл /Хэрэв хэрэгтэй бол/



Таны бvх vндэслэгээ, зайлшгvй баталгааныхаа хамт



Сєрєг байр суурийг няцаах



Хамгийн хvчтэй талыг дурьдаж єгєх



Байр сууриа сайтар баталж єгєн тєгсгєх



-Хоёр дахь арга:



Оршил



Гол сэдэв/санаа/



Ерєнхий мэдээлэл/Хэрэв хэрэгтэй бол/



Сєрєг шvvмжлэгчийн анхны vндэслэлийг дурьдаж зєвшєєрєх, эсвэл няцаах



Сєрєг шvvмжлэлийн хоёр дахь vндэслэлийг дурьдаж зєвшєєрєх, эсвэл няцаах



Сєрєг шvvмжлэлийнхээ vндэслэлийг дэс дараалан vргэлжлэн няцаах



Байр сууриа сайтар баталж єгєн тєгсгєх.





Хоёр дахь арга нь нилээд урт эссе бичихэд илvv vр ашигтай. Харин нэгдэх арга нь богино хэмжээний эссе бичихэд тустай бєгєєд нотолгоо бага хэрэглэх тул уншигч нь vндэслэгээнээс няцаалт руу чиглэсэн таны сэтгэлгээний явцыг дагахдаа тєєрч будилах нь бага байдаг. Энэ хоёрын аль алинд нь эсрэг талын vндэслэгээнд буулт хийх бол нэлээд эхэн vед хэрэглэж, харин єєрийн хамгийн хvчтэй баталгаа тєгсгєл хэсэгт гаргах ёстой.





Тав дахь алхам: Хэв маягийг сонгох.





Таны бичих эссенйи хэв маяг ба єнгє аяс ямар байх нь уг єгvvллийг зориулсан уншигчдаас шалтгаална. Vндэслэлтэй эссе бичиж буй зохиогчдыг ихэнх нь уг єгvvллийн сэдвийн талаар нэлээд сайн тєсєєлєлтэй сэхээтэн хvмvvст зориулж бичдэг болохоор оюутнууд тухай хичээлийн сэдвээр багш нарт зориулж бичиж болох юм. Тийм ч учраас эссений єнгє аяс тэднийг vл хайхарсан, эсвэл доромжилсон байж болохгvй. Уншигчид болон шvvмжлэгчид хvндэтгэлтэй хандах хэрэгтэй.





Жишээ нь:



Буруу: … сэхээтэн хvн бvхэн мэддэг.



Сайн: … гэдэгтэй олон хvн санал нийлдэг.



Буруу: … гэж зєвхєн юм мэдэхгvй хvvхэд л хэлэх биз.



Сайн: … гэдэг саналыг би зєвшєєрєхгvй.





Эссе нь сайн уншигдахуйц байх ёстой. Ойлгоход хэтэрхий хvнд юм уу, эсвэл хэт энгийн хэллэг хэрэглэх нь таны байр суурийг батлахад тус болохгvй юм. Эссенд хэрэглэж байгаа хэл нь тод томруун, шууд чиглэгдсэн, ойлгомжтой бєгєєд хvмvvсийн арьс єнгєний болон хvйсийн ялгаа зэрэг хувийн чанарын талаар ямар нэг атгаг санаагvй байвал зохино.





Жишээ нь:



Буруу: … Энэ асуудлыг хvлээн зєвшєєрєх талаар маргаан, шуугианыг комисс хойшлуулсан.



Сайн: … Комисс хэлэлцvvлгийг хойшлуулсан.



Буруу: … Энэ эрчvvд ч юм мэдэхгvй гэдгээ харууллаа.



Сайн: … Улс тєрчид алдаж шинжилжээ.





Судалгаа шинжилгээний эссений ихэнхийг “БИ” гэдэг тєлєєний vгийг хамгийн бага ашиглан албан хэлбэрээр бичдэг. Гэхдээ унших хvмvvс чинь юу хvлээж байгааг сайн мэдвэл зохино. Тодорхой хэсэг хvмvvст зориулан бичиж байгааа бол албархаг єнгє аясыг бага хэрэглэн єєрийн санааг гаргаж болох юм.





Зургадугаар алхам: Шалгах, дахин шалгах





Эссенийхээ нооргийг бичсний дараа шалгах зvйлvvдийг дараах жагсаалтын дагуу хянан vзэж, алдаа мадгийг нь засах хэрэгтэй.





Vндэслэлтэй эссег шалгах хvснэгт.



єєрийн vндэслэгээг тодорхойлж чадсан эсэх?

Энэ сэдвийн талаар нарийн тодорхой саналтай болж чадсан эсэх?

Гол санаа нь тодорхой болж чадсан эсэх? Тvнийг яаж дэмжиж єгєх ёстой вэ?

Эссег нэг бvхэл зvйл болгож чадсан эсэх? Бvх хэсгvvд гол санаатайгаа холбогдсон эсэх?

Vндэслэлд тєєрєлдсєн зvйл байгаа эсэх?

Vг хэллэгийн сонголт зєв, єнгє аяс нь зохитой байгаа эсэх?

єгvvлбэрийн бvтэц болон vгийн холболт єєрчлєлттэй эсэх?

Эссег маш хатуу дvгнэлтээр тєгсгєж чадсан эсэх.

Миний эссений эхний хэсэг уншигчдын анхаарлыг татаж чадаж байгаа эсэх?

Зєв бичлэгийн дvрэм, vг хэллэгийг зєв хэрэглэсэн эсэх?

Мэдээллийнхээ эх сурвалжаас журам горимын дагуу ишлэл авч чадсан эсэх?

єгvvлбэрvvдэд тодотгох тэмдэглэгээг зєв хийсэн эсэх?